و نسبت منافقين با اينكه در ميان مؤمنين قرار داشتند و جزو ايشان به حساب مىآمدند در نزول قرآن بر ايشان دور تر از نسبت مشركين و اهل كتاب كه نبود ، پس چطور قرآن نزول آيه را بر مشركين و اهل كتاب نسبت مىدهد و شما هيچ وحشتى نمىكنيد ، اما اينجا كه نزول آن را به منافقين نسبت داده تعجب و اشكال مىكنيد ؟ . نزول و انزال و تنزيل گاهى به عنايت انتهاء با كلمه « الى » متعدى مىشود و گاهى به عنايت بلندى و آمدن از بالا با كلمه « على » متعدى مىگردد ، و در تعبيرات قرآن هر دو جورش بسيار آمده . و منظور از نازل شدن كتاب به قومى و يا بر قومى اين است كه آن كتاب ( آن آيه ، آن سوره ) متعرض حال آن قوم و بيان مطلبى در باره ايشان شده ، كه در دنيا و آخرتشان سودمند مىباشد . و اما اشكال سوم كه بر حذر بودن كه يك حالت درونى و جدى است با استهزاء چطور مىسازد ؟ بعضى « 1 » از آن اينطور جواب داده‌اند كه از جمله * ( « قُلِ اسْتَهْزِؤُا » ) * برمىآيد كه حذر ايشان جدى نبوده بلكه بعنوان استهزاء حالت حذر و ترس به خود مىگرفته‌اند . و اين جواب صحيح نيست ، زيرا آيات بسيارى كه قبل از اين آيات در سوره بقره و نساء و سوره هاى ديگر در باره ايشان نازل شده و بسيارى از نيات سوء آنان را فاش كرده بود همه دلالت دارند بر اينكه حذر و ترس منافقين جدى بوده نه بعنوان استهزاء . علاوه ، خداى تعالى تعبيراتى در باره ايشان كرده كه همه از ترس واقعى آنان حكايت مىكند ، مثلا در سوره منافقين فرموده : « يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ - از هر صدايى مىترسند و خيال مىكند عليه آنهاست » « 2 » و در سوره « بقره » آيه « 19 » مثلى در باره ايشان آورده و فرموده : « يَجْعَلُونَ أَصابِعَهُمْ فِي آذانِهِمْ مِنَ الصَّواعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ - انگشتان خود را در گوش خود مىگذارند از ترس صاعقه كه مبادا عذابى باشد كه بر ايشان نازل مىشود » . و حق مطلب اين است كه استهزاء منافقين همان نفاقشان بوده ، كه در ظاهر و به زبان اظهاراتى مىكرده‌اند كه مخالف با عقيده باطنيشان بوده ، آيه شريفه « وَإِذا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَإِذا خَلَوْا إِلى شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ » « 3 » هم اين معنا را تاييد مىكند . و اما اشكال چهارم كه صدر و ذيل آيه با هم نمىسازد ، جوابش اين است كه آن چيزى

--> ( 1 ) تفسير المنار ج 10 ص 527 ( 2 ) سوره منافقون آيه 40 ( 3 ) سوره بقره آيه 14